Heeft uw kind een fysieke of verstandelijke beperking, of een ernstige gedrags- of leerstoornis? Dan kan het buitengewoon onderwijs een oplossing zijn. In Vlaanderen is het ingedeeld in types, en in het secundair ook in opleidingsvormen. Hieronder vindt u welke types er zijn, welk verslag van het CLB uw kind nodig heeft, vanaf welke leeftijd het kan starten en welke steun er is voor het vervoer naar school. Meer steun voor gezinnen vindt u in onze rubriek familie en gezin.
Wat is buitengewoon onderwijs?
Buitengewoon onderwijs is onderwijs voor leerlingen met een fysieke of verstandelijke beperking, en ook voor leerlingen met ernstige gedrags- en leerstoornissen. Er is buitengewoon kleuteronderwijs, buitengewoon lager onderwijs en buitengewoon secundair onderwijs, dat vaak kortweg buso genoemd wordt.
Het buitengewoon onderwijs is ingedeeld in types. Het type en, in het secundair onderwijs, de opleidingsvorm bepalen welke school voor buitengewoon onderwijs u kiest. Om te starten heeft uw kind een verslag van het CLB nodig: in dat verslag staat welk type het meest geschikt is voor uw kind.
Welke types buitengewoon onderwijs zijn er?
Het buitengewoon kleuteronderwijs is ingedeeld in 7 types, het buitengewoon lager onderwijs in 8 types. Het type basisaanbod bestaat alleen in het lager en het secundair onderwijs, niet in het kleuteronderwijs.
De vroegere type 1 en type 8 bestaan niet meer. Het type basisaanbod is er voor leerlingen voor wie het gemeenschappelijk curriculum met redelijke aanpassingen niet haalbaar is in een school voor gewoon onderwijs. Dit zijn de types:
- Type basisaanbod: voor leerlingen voor wie het gemeenschappelijk curriculum met redelijke aanpassingen niet haalbaar is in het gewoon onderwijs (alleen lager en secundair).
- Type 2: voor kinderen met een verstandelijke beperking.
- Type 3: voor kinderen met een emotionele of gedragsstoornis, zonder verstandelijke beperking.
- Type 4: voor kinderen met een motorische beperking.
- Type 5: voor kinderen die in een ziekenhuis, een preventorium of een residentiële setting verblijven.
- Type 6: voor kinderen met een visuele beperking.
- Type 7: voor kinderen met een auditieve beperking of een spraak- of taalstoornis.
- Type 9: voor kinderen met een autismespectrumstoornis, zonder verstandelijke beperking.
Buitengewoon secundair onderwijs (buso): de 4 opleidingsvormen
In het buitengewoon secundair onderwijs kiest uw kind niet alleen een type, maar ook een opleidingsvorm. Er zijn er vier, van een algemene en sociale vorming tot een opleiding die leidt naar vervolgonderwijs of werk in een gewone werkomgeving.
Niet elke opleidingsvorm staat open voor elk type. In de tabel hieronder ziet u per opleidingsvorm wat uw kind er leert en voor welke types ze bestaat. Het verslag van het CLB vermeldt welke opleidingsvorm het meest geschikt is.
| Opleidingsvorm | Wat leert uw kind? | Voor welke types? |
| Opleidingsvorm 1 (OV1) | Een algemene en sociale vorming | Type 2, 3, 4, 6, 7 en 9 |
| Opleidingsvorm 2 (OV2) | Een algemene en sociale vorming met arbeidstraining | Type 2, 3, 4, 6, 7 en 9 |
| Opleidingsvorm 3 (OV3) | Een algemene, sociale en beroepsvorming | Type basisaanbod, 3, 4, 6, 7 en 9 |
| Opleidingsvorm 4 (OV4) | Studierichtingen die overeenkomen met het voltijds gewoon secundair onderwijs, gericht op vervolgonderwijs of werk in een gewone werkomgeving, mogelijk met ondersteuning | Type 3, 4, 5, 6, 7 en 9 |
Een leerling kan vanaf 13 jaar naar het buitengewoon secundair onderwijs, en uitzonderlijk al vanaf 12 jaar. De maximale leeftijd is 21 jaar, maar de klassenraad kan een verlenging toestaan.
Welk verslag heeft uw kind nodig?
Om in het buitengewoon onderwijs te starten, heeft uw kind een verslag van het CLB (centrum voor leerlingenbegeleiding) nodig. Zonder verslag kan uw kind zich niet inschrijven in een school voor buitengewoon onderwijs. In het verslag staat welk type, en in het secundair welke opleidingsvorm, het meest geschikt is.
In het buitengewoon kleuter- en lager onderwijs gaat het om een IAC-verslag. In het buitengewoon secundair onderwijs is dat een IAC-verslag of een OV4-verslag. Bespreek met het CLB en met de school welke weg het best past bij uw kind.
Vanaf welke leeftijd kan uw kind naar het buitengewoon onderwijs?
Een kind kan vanaf 2,5 jaar naar het buitengewoon kleuteronderwijs, maar alleen met een IAC-verslag van het CLB. Een kind dat 6 jaar wordt vóór 1 januari van het lopende schooljaar, kan nog 2 schooljaren in het buitengewoon kleuteronderwijs blijven.
De overstap naar het buitengewoon lager onderwijs gebeurt in de regel op 6 jaar en kan met 2 jaar worden uitgesteld. Een kind kan ook van het buitengewoon kleuteronderwijs overstappen naar het gewoon lager onderwijs. Daarover beslist u als ouder zelf, het best in overleg met de school en het CLB.
Hoe lang blijft uw kind in het buitengewoon lager onderwijs?
Het buitengewoon lager onderwijs duurt in de regel 7 jaar. Een leerling blijft er maximaal 9 jaar. Wordt uw kind 13 jaar, dan bekijkt de klassenraad of les volgen in het lager onderwijs nog zinvol is.
De directeur bespreekt het advies van de klassenraad met u, en u beslist als ouder. Op 14 jaar gebeurt dat opnieuw. Op 15 jaar kan uw kind niet meer in het lager onderwijs blijven.
Hoe kiest u een school en schrijft u uw kind in?
Het type en, in het secundair, de opleidingsvorm bepalen welke school voor buitengewoon onderwijs u kiest. Op de website van Onderwijs Vlaanderen vindt u de scholen voor buitengewoon onderwijs die het dichtst bij uw woonplaats liggen.
Bij sommige scholen voor buitengewoon onderwijs moet u uw kind eerst aanmelden. Bij andere kunt u het meteen inschrijven, en dan krijgt wie zich eerst inschrijft, eerst een plaats. Neem dus tijdig contact op met de school, met het verslag van het CLB bij de hand.
Welke steun is er voor gezinnen met een kind in het buitengewoon onderwijs?
Gaat uw kind naar het buitengewoon onderwijs, dan kan het recht hebben op vervoer van en naar school, als het naar de meest nabije school voor buitengewoon onderwijs gaat van het onderwijsnet waarvoor u als ouder kiest. Dat kan individueel, met een vergoeding voor eigen vervoer of een gratis abonnement op het openbaar vervoer, of collectief met de schoolbus. De school vraagt het recht op leerlingenvervoer aan bij de bevoegde dienst van het ministerie van Onderwijs. Voor kinderen die met ondersteuning naar het gewoon onderwijs gaan, gelden andere regels. Wat een abonnement normaal kost, leest u in ons artikel over de abonnementen van De Lijn.
Heeft uw kind door een aandoening, beperking of handicap meer ondersteuning nodig, dan kan het tot 21 jaar recht hebben op een zorgtoeslag voor kinderen met specifieke ondersteuningsbehoeften. Daarvoor moet een evaluatieteam van Opgroeien de aandoening, beperking of het vermoeden van een handicap erkennen, en moet uw kind recht hebben op het Groeipakket.
Naast het Groeipakket bestaan er nog andere tegemoetkomingen voor gezinnen met schoolgaande kinderen, zoals de schooltoeslag. Wilt u weten hoe een handicap officieel erkend wordt, lees dan ons artikel over het laten erkennen van een handicap.
Andere artikels die u verder kunnen helpen: wanneer u in aanmerking komt voor het zorgbudget voor personen met een handicap, wie recht heeft op de verhoogde tegemoetkoming in de gezondheidszorg, en hoe de sociale toeslag van het Groeipakket werkt. Plant u het schooljaar, dan vindt u ook de data van de schoolvakanties in Vlaanderen.
