Een sociale kruidenier is een winkel waar gezinnen met een krap budget voeding en verzorgingsproducten kopen tegen een sterk verlaagde prijs. In veel gemeenten kunt u er niet zomaar binnenstappen: het OCMW of een andere sociale dienst bekijkt eerst uw inkomsten en uitgaven en verwijst u dan door. Het is lokale hulp bij armoede; vraag bij het OCMW ook naar andere financiële steun voor gezinnen met een laag inkomen. Hieronder leest u wat u er kunt kopen, hoeveel u bespaart, wie toegang krijgt en hoe u de doorverwijzing aanvraagt.
Wat is een sociale kruidenier?
Een sociale kruidenier is een kleine buurtwinkel voor mensen die het financieel moeilijk hebben. U doet er zelf uw boodschappen en kiest zelf wat u koopt, maar de prijzen liggen veel lager dan in een gewone supermarkt. Achter de winkel staat het lokaal bestuur of een vzw: in Opwijk is dat de gemeente, in Gent onder meer vzw SIVI.
Dat maakt het verschil met een voedselpakket van de voedselbank, waarbij u gratis voedsel krijgt via een voedselbank of een aangesloten lokale vereniging. In een sociale kruidenier bepaalt u zelf wat u koopt. Sommige sociale kruideniers zijn daarnaast ook een ontmoetingsplaats: u vindt er een luisterend oor, en de vrijwilligers en medewerkers kunnen u wegwijs maken in andere lokale hulp tegen armoede.
Het aanbod verschilt per winkel. De sociale kruideniers in Gent verkopen bijvoorbeeld:
- verse groenten en fruit, verse eieren en zuivelproducten;
- beleg en bereidingen met overschotten van verse producten;
- droogvoeding en conserven, en koffie;
- onderhoudsproducten en hygiëneproducten;
- luiers en babydoekjes.
Hoeveel bespaart u in een sociale kruidenier?
Hoeveel goedkoper u winkelt, hangt af van de winkel. In Gent liggen de prijzen volgens de stad 30 % lager dan de goedkoopste supermarktprijs. De sociale kruidenier De Spruit in Opwijk verkoopt basisproducten voor voeding en onderhoud aan 75 % van de normale prijs en verkoopt ook overschotten van hygiëneproducten tegen lage prijzen.
Soms krijgt u ook een vast bedrag per maand dat u in de winkel mag besteden. In Gent krijgt u met een doorverwijzing elke maand een kaartje met een bedrag dat afhangt van de grootte van uw gezin. Wat u die maand niet besteedt, verliest u: het gaat niet over naar de volgende maand. Sommige sociale kruideniers geven daarbovenop gratis producten mee, afhankelijk van wat er voorradig is (zie hieronder).
Wie mag winkelen in een sociale kruidenier?
Een sociale kruidenier is er voor mensen met een laag inkomen, die met hun budget niet rondkomen. In veel gemeenten is er geen vrije toegang: u hebt een doorverwijzing nodig, bijvoorbeeld van het OCMW of van een partnerorganisatie. Die dienst kijkt eerst of uw situatie aan de voorwaarden van de winkel voldoet.
De voorwaarden verschillen per gemeente, want elk OCMW of elke organisatie legt ze vast in een eigen reglement. In Gent komt u in aanmerking als uw leefgeld lager is dan 90 euro per week, plus 30 euro voor een bijkomend gezinslid. Vraag bij het OCMW hoe uw leefgeld precies berekend wordt. In andere gemeenten kunnen andere voorwaarden gelden. Hebt u schulden, dan kunt u bij het OCMW ook terecht voor schuldbemiddeling. Lees ook hoe een collectieve schuldenregeling werkt.
Hoe krijgt u toegang tot een sociale kruidenier?
De eerste stap is een afspraak bij het OCMW of Sociaal Huis van uw gemeente. Een maatschappelijk werker voert dan een sociaal-financieel onderzoek: hij of zij brengt uw inkomsten en uitgaven in kaart en beslist of u een doorverwijzing krijgt. In sommige gemeenten kunnen ook partners zoals het CAW (Centrum Algemeen Welzijnswerk) u doorverwijzen.
Neem naar die eerste afspraak zoveel mogelijk documenten mee, want de maatschappelijk werker heeft een volledig overzicht van uw inkomsten en uitgaven nodig. De stad Gent vraagt bijvoorbeeld:
- uw identiteitskaart;
- een overzicht van uw inkomsten en uitgaven.
Zo verloopt de aanvraag in Gent stap voor stap:
- U gaat naar een van de welzijnsbureaus van OCMW Gent of naar het CAW Oost-Vlaanderen.
- De maatschappelijk werker doet het sociaal-financieel onderzoek.
- Komt u in aanmerking, dan krijgt u een doorverwijsbrief.
- Met die brief meldt u zich tijdens de openingsuren aan bij de sociale kruidenier. Neem een herbruikbare tas mee.
Tijdens het gesprek met de maatschappelijk werker loont het om ook naar uw andere rechten te vragen. Ga daarnaast bij uw ziekenfonds na of u recht hebt op het statuut van verhoogde tegemoetkoming, dat uw kosten voor gezondheidszorg verlaagt en ook korting geeft bij het openbaar vervoer.
Hoe lang mag u in een sociale kruidenier winkelen?
Een doorverwijzing geldt voor een beperkte periode. In Gent loopt ze van 1 tot 6 maanden, afhankelijk van uw situatie. Vraag uw maatschappelijk werker wat er na die periode mogelijk is. In andere gemeenten kan een doorverwijzing langer of korter gelden.
Hebt u meteen hulp nodig, zeg dat dan bij uw afspraak. In Gent kunt u, afhankelijk van uw situatie, een eenmalig en gratis noodpakket krijgen, al geldt dat enkel bij vzw SIVI. Verandert uw gezin of uw inkomen, bespreek dat dan met het OCMW: in Gent hangt het maandbedrag af van de grootte van uw gezin.
Gratis producten via de Europese voedselhulp
Sommige sociale kruideniers en OCMW’s delen naast hun gewone aanbod ook gratis voedingsmiddelen uit. Die komen uit het federale voedselhulpprogramma, dat gefinancierd wordt met middelen van de Europese Unie uit het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+). De POD Maatschappelijke Integratie beheert dat geld en bezorgt zo elk jaar meer dan 750 organisaties en OCMW’s producten die ze gratis uitdelen aan wie het het hardst nodig heeft.
Wat er in de rekken ligt, hangt af van het aanbod van dat moment. De producten worden verdeeld in samenwerking met onder meer de voedselbanken en het Rode Kruis. Die voedselhulp gaat samen met sociale begeleiding: de bedoeling is u ook te helpen om uit de armoede te geraken, niet alleen vandaag uw koelkast te vullen.
Welke andere steun kunt u bij het OCMW vragen?
Een sociale kruidenier lost een deel van het probleem op, maar zelden alles. Het OCMW is ook het loket voor andere steun als uw inkomen niet volstaat. Wie onvoldoende bestaansmiddelen heeft, kan er een leefloon aanvragen; het OCMW onderzoekt of u aan de voorwaarden voldoet. Verwarmt u uw woning met stookolie, propaan in bulk of lamppetroleum aan de pomp, dan kunt u via het OCMW van uw gemeente een verwarmingstoelage van het Sociaal Verwarmingsfonds aanvragen. Dat kan als alle gezinsleden recht hebben op een verhoogde tegemoetkoming, als uw gezin een laag inkomen heeft, of als u in schuldbemiddeling of een collectieve schuldenregeling zit en uw verwarmingsfactuur niet kunt betalen. Het OCMW onderzoekt of u aan de voorwaarden voldoet. Neem binnen de 60 dagen na de levering contact op met het OCMW. Lees ook wat u kunt doen met energiefacturen die u niet kunt betalen.
Ook voor andere vaste kosten bestaat er steun. Met kinderen kunt u nagaan of u recht hebt op de sociale toeslag van het Groeipakket of de schooltoeslag. Het deel van de terugbetaalde gezondheidszorg dat u zelf betaalt, wordt per jaar begrensd door de maximumfactuur, en voor vrije tijd is er in veel gemeenten de UiTPAS met kansentarief. In sommige gemeenten biedt het OCMW of het Sociaal Huis ook maaltijden aan huis aan, meestal voor ouderen of mensen die zorg nodig hebben.
