
Het sociaal huurstelsel regelt hoe sociale huurwoningen in Vlaanderen worden toegewezen en verhuurd. Een sociale verhuurder mag een woning in een aantal gevallen echter buiten dat stelsel verhuren, bijvoorbeeld voor noodopvang, voor een huisbewaarder of om leegstand te vermijden. Hieronder leest u welke speciale huurvormen er bestaan, voor wie ze bedoeld zijn en wat dat betekent voor de huurprijs. Meer over huren en wonen en verbouwen vindt u op onze overzichtspagina.
Wat is het sociaal huurstelsel?
Het sociaal huurstelsel is het geheel van Vlaamse regels voor sociale huurwoningen. Het bepaalt wie zich kandidaat mag stellen, in welke volgorde de woningen worden toegewezen en hoe de huurprijs wordt berekend. Sociale verhuurders zijn vandaag vooral de woonmaatschappijen. Een lokaal bestuur kan zijn huurpatrimonium ook vrijwillig onder het stelsel brengen of in beheer geven aan een woonmaatschappij.
Wie een sociale woning wil huren, moet voldoen aan verblijfs-, inkomens- en eigendomsvoorwaarden en wordt ingeschreven in het inschrijvingsregister, de wachtlijst. Hoe u zich kandidaat stelt en wat de voorwaarden zijn, leest u in onze gids over een sociale woning. Hoe huren via een sociaal verhuurkantoor werkt, leest u in een apart artikel.
Wat is verhuring buiten het sociaal huurstelsel?
De regels van het sociaal huurstelsel gelden voor alle sociale huurwoningen. Toch kan een sociale verhuurder beslissen om een woning buiten het sociaal huurrecht te verhuren. Dat kan alleen in een beperkt aantal gevallen, die de Vlaamse overheid vastlegt.
In de meeste gevallen gebeurt die verhuring aan een intermediaire instelling. Dat is een openbaar bestuur, een welzijns- of gezondheidsvoorziening, of bij leegstandsbeheer een organisatie die de Vlaamse overheid daarvoor erkent. Die instelling vangt dan zelf mensen op of verhuurt de woning verder. Bij leegstandsbeheer kan de woning ook rechtstreeks aan een particulier worden verhuurd.
Welke opties zijn er voor deze verhuring?
De Vlaamse overheid onderscheidt zes vormen van verhuring buiten het sociaal huurstelsel. Elke vorm heeft een eigen doel, en de meeste hebben een eigen regel voor de huurprijs of de vergoeding. Hieronder overlopen we ze een voor een.
Voor u als huurder is vooral belangrijk dat u in de meeste van die vormen geen huurcontract met de woonmaatschappij zelf sluit, maar met de instelling die de woning huurt. Bij leegstandsbeheer kan een particulier wel rechtstreeks huren.
1. Huisvesting van een bijzondere doelgroep
Een sociale woning kan aan een intermediaire instelling worden verhuurd om er mensen uit een bijzondere doelgroep te huisvesten. De sociale verhuurder moet aantonen dat de verhuring niet kan via een toewijzingsreglement. Er kan dus niet rechtstreeks worden verhuurd aan kandidaat-huurders van die doelgroep. De personen uit de doelgroep moeten wel voldoen aan de inkomens- en onroerende bezitsvoorwaarden van het sociaal huurstelsel.
De huurprijs is gelijk aan wat de onderhuurder aan de intermediaire instelling betaalt, berekend volgens de regels die op de woning van toepassing zijn. Hoe de huurprijs van een sociale woning wordt berekend, leest u bij de sociale woning.
2. Noodopvang
Een sociale huurwoning kan aan een intermediaire instelling worden verhuurd voor de tijdelijke opvang van mensen in een noodsituatie. Die opvang mag niet langer dan zes maanden duren. Als de instelling uitzonderlijke omstandigheden motiveert, kan de opvang worden verlengd.
De huurprijs wordt afgesproken tussen de verhuurder en de instelling. Hij mag niet hoger zijn dan de marktwaarde en niet lager dan de helft ervan, moet kostendekkend zijn en wordt jaarlijks aangepast, zoals bij de huurindexering. Voor de winteropvang van dak- en thuislozen gelden aangepaste kwaliteitsnormen: de woning mag geen gebreken hebben die een risico voor veiligheid of gezondheid inhouden, en de woonlokalen waarin mensen worden opgevangen, moeten veilig verwarmd worden. De intermediaire instelling moet zorgen voor de begeleiding van de opgevangen personen.
3. Leefbaarheid in de wijk
Een woning kan ook aan een intermediaire instelling worden verhuurd om er gemeenschapsvoorzieningen in onder te brengen die de leefbaarheid van de wijk ten goede komen. Voor de huurprijs geldt dezelfde regel als bij noodopvang: tussen de helft van de marktwaarde en de marktwaarde, kostendekkend en jaarlijks geïndexeerd.
4. Huisbewaarder of persoon met een ondersteunende functie
Een sociale huurwoning kan buiten het stelsel worden verhuurd aan een huisbewaarder of aan iemand met een ondersteunende functie die de leefbaarheid en de sociale veiligheid in de wijk kan bevorderen. De huurprijs wordt berekend en aangepast zoals voor de andere woningen van die verhuurder. De verhuur aan personen met een ondersteunende functie is beperkt tot maximaal 3 % van de woningen van de verhuurder in de wijk.
5. Bewonersparticipatie
Zijn er in de buurt geen andere geschikte lokalen, dan kan een verhuurder een woning ter beschikking stellen voor bewonersparticipatie in de sociale huisvesting. De vergoeding daarvoor is maximaal gelijk aan de marktwaarde.
6. Leegstandsbeheer
Sociale woningen die leegstaan in afwachting van sloop, renovatie of verkoop mogen tijdelijk worden verhuurd. Dat kan aan een openbaar bestuur, een welzijns- of gezondheidsvoorziening, een erkende private leegstandsbeheerder of rechtstreeks aan een particulier.
Woont u als particulier in zo’n woning, dan gelden grotendeels de regels van het Vlaams Woninghuurdecreet voor woninghuur, met enkele uitzonderingen. Een erkende leegstandsbeheerder mag een woning alleen aanbieden als er een conformiteitsattest is dat bij de eerste huurovereenkomst maximaal drie maanden oud is. Wat er verplicht in uw contract moet staan, leest u bij het huurcontract.
Andere huurvormen rond sociaal wonen
Naast de verhuring buiten het stelsel bestaan er nog andere vormen die het aanbod aan betaalbare huurwoningen moeten vergroten. Ze vallen niet onder de zes vormen hierboven, maar ze hangen er wel mee samen.
Voor de gewone sociale wachtlijst verandert er door de verhuring buiten het stelsel niets: die woningen gaan naar de doelgroep van de intermediaire instelling. Wie een sociale woning zoekt, volgt dus gewoon de normale inschrijving.
Bij geconventioneerde verhuur krijgen private initiatiefnemers en woonmaatschappijen een subsidie om projecten met sociale en betaalbare huurwoningen te bouwen. Meer daarover leest u bij geconventioneerd verhuren. In september 2023 kondigde de Vlaamse Regering daarnaast een plan aan voor sociale studentenkoten. Dat is intussen uitgewerkt als financiering voor basiskoten: woonmaatschappijen kunnen op vraag van hogeronderwijsinstellingen of lokale besturen basiskoten bouwen, voor hoogstens 5 % van hun jaarlijkse investeringsvolume, en verhuren die aan die instellingen of besturen. Die instellingen verhuren ze verder met voorrang voor beurs- en bijna-beursstudenten. Meer over steun voor studenten vindt u bij de studietoelage.
Welke steun bestaat er als u huurt?
Wacht u op een sociale woning en huurt u intussen op de private markt, dan kunt u mogelijk een huurpremie krijgen. Verhuist u uit een slechte of onaangepaste woning naar een betere huurwoning, dan bestaat er soms een huursubsidie.
Moet u een huurwaarborg betalen en lukt dat niet, dan vindt u bij het Vlaams Woningfonds meer informatie over de mogelijkheden. Hebt u een conflict met uw verhuurder of een huurachterstal, dan kan de huurdersbond u helpen.