Wie zijn job verliest, net afgestudeerd is of deeltijds werkt, moet vaak eerst inschrijven als werkzoekende bij de VDAB voordat er een uitkering kan volgen. Die inschrijving is de sleutel tot heel wat steun bij werkloosheid: zonder inschrijving kunt u in de meeste gevallen geen werkloosheids- of inschakelingsuitkering aanvragen. U leest hier wanneer u zich moet inschrijven, binnen welke termijn, hoe het online of telefonisch gaat, welke financiële voordelen u krijgt en welke plichten erbij horen.
Wanneer moet u zich inschrijven als werkzoekende bij de VDAB?
Woont u in Vlaanderen, dan is de VDAB de dienst waar u zich als werkzoekende inschrijft. Die inschrijving is verplicht zodra u een uitkering wilt aanvragen: een werkloosheidsuitkering na een ontslag, een uitkering bij tijdelijke werkloosheid zodra die langer dan 3 maanden duurt, of een inkomensgarantie-uitkering als u deeltijds werkt.
Ook wie pas van school komt, kan zich inschrijven om de beroepsinschakelingstijd te laten starten. Daarnaast vraagt de VDAB in een aantal specifieke gevallen om een inschrijving, ook als u geen werkloosheidsuitkering krijgt. Woont u in Brussel, Wallonië of de Duitstalige Gemeenschap, dan schrijft u zich in bij respectievelijk Actiris, Le Forem of ADG.
De VDAB noemt deze situaties waarin u zich moet inschrijven:
- na een ontslag, of na tijdelijk werk of interimwerk van langer dan 28 dagen;
- na uw beroepsinschakelingstijd, om een inschakelingsuitkering aan te vragen;
- als u langer dan 3 maanden tijdelijk werkloos bent;
- als u deeltijds werkt en een aanvullende uitkering vraagt;
- als u pas afgestudeerd bent en uw beroepsinschakelingstijd wilt starten;
- als u een inburgeringstraject volgt, een sociale woning huurt, of als uw ziekenfonds of uw OCMW-begeleider het vraagt.
Binnen welke termijn moet u zich inschrijven?
Volgens de RVA schrijft u zich in als werkzoekende op de dag waarop u uw uitkering aanvraagt, of uiterlijk binnen de 8 kalenderdagen erna. De VDAB vertaalt dat zo: na een ontslag schrijft u zich in binnen 8 dagen na het einde van uw opzegtermijn, en na tijdelijk werk of interimwerk van langer dan 28 dagen binnen 8 dagen na uw laatste werkdag. Vraag uw uitkering dus meteen aan. Meer over de opzegtermijn en hoe die berekend wordt, leest u in onze uitleg.
Soms moet u zich eerder inschrijven. Hoeft u uw opzegtermijn in overleg met uw werkgever niet of niet volledig te presteren, terwijl u uw loon blijft krijgen, dan schrijft u zich in binnen 2 maanden na de eerste dag waarop u niet meer of minder moet werken. Hetzelfde geldt als u een opzeggingsvergoeding of een andere vergoeding krijgt die u niet met een uitkering mag combineren: dan telt de eerste dag van de periode die die vergoeding dekt. Doet u dat niet, dan kan de RVA u bij uw aanvraag 4 weken uitsluiten van uitkeringen. Gebruik die weken ook om te solliciteren: tijdens een opzegtermijn hebt u vaak recht op sollicitatieverlof.
Komt u pas van school, dan vraagt de VDAB om u zo snel mogelijk in te schrijven: uw beroepsinschakelingstijd start pas met uw inschrijving. U kunt zich zelfs al in uw laatste schooljaar inschrijven.
Hoe schrijft u zich in als werkzoekende bij de VDAB?
U hebt twee mogelijkheden. U schrijft zich online in op de website van de VDAB, of u belt het gratis nummer 0800 30 700, elke werkdag van 8 tot 16.30 uur. Bij de online inschrijving kiest u uw werksituatie, zodat de VDAB weet in welke situatie u zit.
Na een ontslag kiest u in het menu de optie “Ik ben werkloos en vraag of krijg een werkloosheidsuitkering”. Na uw studies is dat “Ik ben pas van school of pas afgestudeerd, en start mijn beroepsinschakelingstijd”. Werkt u deeltijds en vraagt u een aanvulling, dan kiest u “Ik werk deeltijds en vraag of krijg een inkomensgarantie-uitkering”. U start de inschrijving via de infopagina over inschrijven van de VDAB.
Uw inschrijvingsbewijs voor de uitbetalingsinstelling
Na uw inschrijving vindt u uw inschrijvingsbewijs in uw account op vdab.be, via de link om het af te drukken, en ook in uw berichten. U downloadt het als pdf en bezorgt het aan uw uitbetalingsinstelling: de Hulpkas voor Werkloosheidsuitkeringen of de uitbetalingsinstelling van uw vakbond. Uw uitbetalingsinstelling vraagt daarnaast nog andere documenten, zoals het C4-formulier.
Bent u niet meer ingeschreven, dan kunt u in uw account een chronologisch overzicht van uw in- en uitschrijvingen afdrukken. Uw uitbetalingsinstelling vraagt dat document soms om na te gaan sinds wanneer u werkzoekende bent.
Inschrijven na uw studies: de beroepsinschakelingstijd
Bent u jonger dan 25, woont u in Vlaanderen en hebt u een diploma, dan start uw beroepsinschakelingstijd met uw inschrijving bij de VDAB. Die periode duurt volgens de VDAB 6 maanden. In die maanden zoekt u actief naar werk en helpt de VDAB u daarbij.
Hebt u na die 6 maanden nog geen werk, dan kunt u een inschakelingsuitkering aanvragen, op voorwaarde dat u op het moment van uw aanvraag nog geen 25 bent. Voorwaarde is wel dat u 2 positieve evaluaties van de VDAB kreeg over uw zoektocht naar werk. Wilt u geen uitkering en geen hulp bij het zoeken, dan hoeft u zich na uw studies niet in te schrijven.
Vindt u in die periode een deeltijdse job, dan schrijft u zich vanaf uw eerste werkdag in als deeltijds werkzoekende. Doet u dat niet, dan loopt uw beroepsinschakelingstijd maar gedeeltelijk door en duurt het langer voordat u recht hebt op een inschakelingsuitkering.
Welke financiële voordelen hebt u als ingeschreven werkzoekende?
Als ingeschreven werkzoekende met een uitkering (bijvoorbeeld een werkloosheids- of inschakelingsuitkering, een ziekte- of invaliditeitsuitkering, een leefloon of een bedrijfstoeslag) kunt u gratis opleidingen volgen die de VDAB erkent. De VDAB betaalt dan uw inschrijvingsgeld en betaalt de kosten van uw leermateriaal terug. Bij een online opleiding of een workshop is de opleiding gratis, maar het leermateriaal wordt niet terugbetaald.
Daarbovenop komen er vergoedingen voor uw verplaatsing en uw kinderopvang tijdens een erkende opleiding, studie of stage. Dat geldt niet voor online opleidingen of workshops. De VDAB meldt dat de regels voor de verplaatsings- en kinderopvangvergoeding vanaf 1 januari 2027 veranderen, onder voorbehoud van de definitieve goedkeuring door de Vlaamse Regering.
- Verplaatsingsvergoeding: neemt u de bus, dan vraagt de VDAB een maandabonnement van De Lijn voor u aan. Met de auto, de trein of de fiets krijgt u een kilometervergoeding.
- Kinderopvangvergoeding: de VDAB betaalt de werkelijke kosten van de kinderopvang terug op de dagen waarop u een opleiding volgt, op basis van uw betaalbewijs en factuur en op voorwaarde dat de opvang een vergunning van Kind en Gezin heeft. Op schoolvrije dagen is dat voor buitenschoolse opvang en kampen maximaal 15,11 € per dag.
- Leervergoeding: leert u duaal, dan krijgt u bovenop uw werkloosheidsuitkering een leervergoeding.
Volgt u een erkende opleiding of studie met een volledig leerplan van minstens een maand, dan krijgt u een vrijstelling van beschikbaarheid: u bent dan vrijgesteld van een aantal plichten als werkzoekende, zodat u bijvoorbeeld niet naar werk hoeft te zoeken en niet op passende jobs hoeft in te gaan. Bij een online opleiding of een workshop krijgt u die vrijstelling niet. Houd er wel rekening mee dat uw uitkering tijdens een opleiding, studie of stage kan dalen of wegvallen: dat vraagt u vooraf na bij uw uitbetalingsinstelling. Bent u aan het werk en wilt u zich bijscholen, dan zijn de opleidingscheques een andere mogelijkheid.
Welke plichten hebt u na uw inschrijving?
Krijgt u een werkloosheids- of inschakelingsuitkering, dan verwacht de VDAB dat u zelf actief naar werk zoekt. U krijgt opdrachten in uw account die u tegen een bepaalde datum moet afwerken. Uw vacatures en sollicitaties bewaart u best ook in dat account: zo kunt u aantonen dat u intensief zoekt.
U mag geen passende job, begeleiding of opleiding weigeren. Biedt de VDAB of een werkgever u een passende job aan, dan solliciteert u en gaat u naar het sollicitatiegesprek. Bent u ontslagen, dan kan het zijn dat u outplacement moet volgen. Bij de beoordeling of een job passend is en of u genoeg zoekt, houdt uw bemiddelaar rekening met onder meer uw leeftijd, uw competenties, uw verplaatsingsmogelijkheden en uw gezinssituatie.
Wat als de VDAB vindt dat u te weinig doet?
Oordeelt uw bemiddelaar dat u uw plichten niet nakomt, dan gaat uw dossier naar de Controledienst van de VDAB. Voordat die beslist, krijgt u de kans om verhoord te worden en uw standpunt toe te lichten. U mag iemand meenemen of u laten vertegenwoordigen door een vakbondsafgevaardigde, een advocaat of een bewindvoerder.
De sanctie varieert van een verwittiging tot een schorsing van uw recht op uitkeringen. U krijgt de beslissing binnen 14 kalenderdagen na het verhoor. Bent u het er niet mee eens, dan kunt u in beroep gaan bij de arbeidsrechtbank. Vraagt u voordien best raad aan uw uitbetalingsinstelling. Houd er daarnaast rekening mee dat een werkloosheidsuitkering sinds de beperking in de tijd in de regel na een bepaalde periode stopt (met uitzonderingen, bijvoorbeeld als u 55 bent en voldoende beroepsverleden bewijst).
Moet u zich uitschrijven als u werk vindt?
Meestal niet. Vindt u werk, dan krijgt de VDAB dat automatisch te horen en schrijft die u uit als werkzoekende. Bij een vast contract gebeurt dat meteen, bij interimwerk pas als u 28 kalenderdagen aaneensluitend gewerkt hebt.
In twee gevallen doet u het wel zelf. Hebt u een job in het buitenland gevonden, of gaat u met pensioen, dan schrijft u zich zelf uit via “wijzig werksituatie” in uw account op vdab.be. Uw VDAB-account blijft daarna gewoon actief. Wanneer u met pensioen kunt, leest u in ons artikel over de pensioenleeftijd.
Inschrijven op vraag van het OCMW, het ziekenfonds of uw sociale verhuurder
Ook wie geen werkloosheidsuitkering krijgt, kan verplicht worden om zich in te schrijven. Krijgt u een ziekte- of invaliditeitsuitkering en oordeelt uw ziekenfonds dat u arbeidspotentieel hebt, dan moet u zich inschrijven bij de VDAB. U wordt dan uitgenodigd voor een eerste gesprek, en dat gesprek is verplicht: wegblijven kan gevolgen hebben voor uw invaliditeitsuitkering.
Ontvangt u een leefloon, dan kan uw OCMW-begeleider vragen dat u zich inschrijft. Komt u de afspraken met de VDAB niet na, dan licht de VDAB het OCMW in, en dat kan gevolgen hebben voor uw leefloon. Huurt u een sociale woning, dan kunt u onder bepaalde voorwaarden ook verplicht zijn om u in te schrijven: uw sociale verhuurder zegt u of dat voor u geldt.
Ontvangt u een bedrijfstoeslag (het vroegere brugpensioen), dan moet u in de regel ingeschreven zijn als werkzoekende. Op basis van uw leeftijd of beroepsverleden kunt u daarvan vrijgesteld worden, maar die vrijstelling krijgt u niet automatisch: u moet ze zelf aanvragen. Informeer u vooraf bij uw uitbetalingsinstelling, want de vrijstelling kan fiscale gevolgen hebben en kan niet met terugwerkende kracht worden geannuleerd. Hebt u daarnaast een groepsverzekering, dan moet u volgens de VDAB ingeschreven blijven als werkzoekende om op pensioenleeftijd recht te hebben op het voordelige belastingtarief. Vraagt u een vrijstelling van beschikbaarheid aan, dan verliest u dat recht.
Welke andere steun kunt u bekijken?
De inschrijving bij de VDAB is vaak maar de eerste stap. Krijgt u een uitkering, dan loont het om ook na te gaan of uw vakbond u een syndicale premie terugbetaalt en of u na uw ontslag recht hebt op een ontslagvergoeding.
Stopt uw uitkering, of hebt u er geen recht op, dan kan het OCMW een vangnet bieden. Lees ook hoe een ontslag uw rechten beïnvloedt.
