Een advocaat kost geld, maar wie een laag inkomen heeft, hoeft daarom niet zonder juridische hulp te blijven. Met een pro-deoadvocaat krijgt u gratis of tegen een kleine bijdrage bijstand van een advocaat. Hieronder leest u welke inkomensgrenzen sinds 1 september 2026 gelden, wie er zonder inkomensberekening in aanmerking komt, wat u zelf nog betaalt en hoe u de aanvraag indient. Meer tips om uw budget rond te krijgen, vindt u in onze rubriek financiering.
Wat is een pro-deoadvocaat?
“Pro deo” is de gangbare naam voor de juridische tweedelijnsbijstand. De wet omschrijft die als de bijstand van een advocaat in de vorm van een omstandig juridisch advies, bijstand al dan niet in het kader van een procedure, of bijstand bij een rechtszaak, met inbegrip van de vertegenwoordiging voor de rechter. De regels staan in de artikelen 508/1 en volgende van het Gerechtelijk Wetboek en gelden in heel België.
De bijstand is volledig kosteloos of gedeeltelijk kosteloos, naargelang uw inkomen. De advocaat wordt in dat geval niet door u betaald, maar vergoed via het systeem van de juridische tweedelijnsbijstand. Het gaat om een gewone advocaat die zich heeft ingeschreven op de lijst van de balie om pro-deodossiers te behandelen. Het is dus geen advocaat van de overheid en ook geen dienst van uw OCMW.
Wat is het verschil tussen eerstelijns- en tweedelijnsbijstand?
De eerstelijnsbijstand is de eerste stap. U krijgt er praktische inlichtingen, juridische informatie, een eerste juridisch advies of een doorverwijzing naar een gespecialiseerde dienst. Die hulp is gratis voor iedereen, ongeacht uw inkomen. In Vlaanderen organiseren de Commissies voor Juridische Bijstand die eerstelijnsbijstand.
De tweedelijnsbijstand gaat verder: een advocaat bekijkt uw dossier grondig, schrijft brieven, onderhandelt of staat u bij voor de rechter. Alleen voor die tweede lijn gelden inkomensgrenzen. Weet u nog niet of u een advocaat nodig hebt, dan begint u best bij de eerste lijn. Die verwijst u zo nodig door naar het bureau voor juridische bijstand.
Welke inkomensgrenzen gelden sinds 1 september 2026?
De inkomensgrenzen worden elk jaar op 1 september aangepast aan de evolutie van het indexcijfer van de maand juli (artikel 508/13/4 van het Gerechtelijk Wetboek). Het gaat altijd om uw netto-inkomen per maand. Woont u samen of bent u gehuwd, dan telt het netto-inkomen van het hele gezin. Voor elke persoon ten laste wordt 369,58 € afgetrokken: dat is 20 % van het leefloon voor een persoon met gezinslast.
Ligt uw inkomen onder de eerste grens, dan is de bijstand volledig kosteloos. Ligt het tussen de eerste en de tweede grens, dan is ze gedeeltelijk kosteloos en betaalt u zelf een beperkte bijdrage. De bedragen hieronder gelden vanaf 1 september 2026.
| Uw situatie | Volledig kosteloos | Gedeeltelijk kosteloos |
| Alleenstaande | maximaal 1.670 € netto per maand | tussen 1.670 € en 1.988 € netto per maand |
| Gehuwd, samenwonend of alleenstaand met een persoon ten laste | maximaal 1.988 € netto gezinsinkomen per maand | tussen 1.988 € en 2.305 € netto gezinsinkomen per maand |
| Bedrag per persoon ten laste | + 369,58 € | + 369,58 € |
| Met 1 persoon ten laste | maximaal 2.357,58 € | tot 2.674,58 € |
| Met 2 personen ten laste | maximaal 2.727,16 € | tot 3.044,16 € |
Welke inkomsten tellen mee voor de berekening?
Het bureau voor juridische bijstand kijkt naar al uw bestaansmiddelen: uw loon of uitkering, maar ook inkomsten uit onroerende goederen (zoals huurinkomsten), inkomsten uit roerende goederen, diverse inkomsten, kapitalen en voordelen. Ook “tekenen en aanwijzingen” van meer welstand dan uit uw aangegeven inkomen blijkt, kunnen meetellen. Het bureau houdt anderzijds rekening met de lasten van een buitengewone schuldenlast.
Twee zaken tellen uitdrukkelijk niet mee: de kinderbijslag en uw enige eigen woning. Het Groeipakket dat u voor uw kinderen ontvangt, verhoogt uw inkomen voor pro deo dus niet. Beschikt u wel over spaargeld of andere kapitalen waaruit blijkt dat u uw advocaat zelf kunt betalen, dan kan het bureau de kosteloze bijstand weigeren, ook als uw maandinkomen onder de grens ligt (artikel 508/13/3).
- Telt mee: loon, werkloosheidsuitkering, pensioen, ziekte-uitkering, inkomsten als zelfstandige, huurinkomsten, ontvangen onderhoudsgeld en kapitalen.
- Telt niet mee: de kinderbijslag en uw enige eigen woning.
- Wordt in mindering gebracht: 369,58 € per persoon ten laste en de lasten van een buitengewone schuldenlast.
Wie heeft recht op een pro-deoadvocaat zonder inkomensberekening?
Voor een aantal groepen gaat de wet ervan uit dat hun bestaansmiddelen onvoldoende zijn. U hoeft dan geen volledige inkomensberekening te laten maken: een bewijs van uw situatie volstaat. Dat vermoeden geldt wel “behoudens tegenbewijs”. Blijkt uit andere gegevens dat u toch voldoende middelen hebt, dan kan het bureau de aanvraag nog weigeren.
Minderjarigen vormen een aparte groep. Wie jonger is dan 18 jaar, krijgt altijd volledig kosteloze bijstand op vertoon van de identiteitskaart of een ander document waaruit de leeftijd blijkt. Voor de andere groepen hieronder geldt het vermoeden op voorlegging van het vermelde bewijsstuk (artikel 508/13/1, § 2).
- U ontvangt een leefloon of maatschappelijke bijstand, met de beslissing van het OCMW als bewijs.
- U ontvangt de inkomensgarantie voor ouderen (IGO), met het jaarlijkse attest van de Federale Pensioendienst.
- U ontvangt een inkomensvervangende tegemoetkoming voor personen met een handicap, met de beslissing van de FOD Sociale Zekerheid.
- U hebt een kind ten laste voor wie u gewaarborgde kinderbijslag ontvangt, met het attest van de instelling die de kinderbijslag uitbetaalt.
- U huurt een sociale woning in Vlaanderen of Brussel en betaalt een huur die overeenkomt met de helft van de basishuurprijs, met de laatste huurberekeningsfiche.
- U bent gedetineerd, of u wordt vervolgd via de snelrechtprocedure.
- U vraagt een verblijfsvergunning aan of gaat in beroep tegen een beslissing op basis van de vreemdelingenwet, of u vraagt asiel aan.
- U hebt overmatige schulden en vraagt de bijstand om een collectieve schuldenregeling op te starten.
- U valt onder de wet op de bescherming van personen met een psychiatrische aandoening.
Hoe vraagt u een pro-deoadvocaat aan?
U vraagt de bijstand aan bij het bureau voor juridische bijstand (BJB). Elke balie heeft zo’n bureau, opgericht door de Orde van Advocaten. U kunt ook meteen naar een advocaat van uw keuze stappen, op voorwaarde dat die op de pro-deolijst van de balie staat. Die advocaat vraagt dan zelf toestemming aan het bureau om u pro deo bij te staan en bezorgt uw stukken.
De aanvraag mag mondeling of schriftelijk. In de praktijk vult u het aanvraagformulier in met uw gezinssamenstelling, uw netto-inkomen en uw vermogen, en voegt u de bewijsstukken toe. Zijn de feiten dringend, dan kan het bureau de bijstand voorlopig toekennen. U bezorgt de ontbrekende stukken dan binnen de termijn die het bureau vastlegt, en die bedraagt hoogstens vijftien dagen.
- Verzamel uw stukken: een attest van gezinssamenstelling en de bewijzen van uw inkomsten, bijvoorbeeld de loonfiches van ten minste de laatste twee maanden of het attest van uw ziekenfonds of uitbetalingsinstelling. Het aanvraagformulier vraagt documenten die niet ouder zijn dan twee maanden.
- Behoort u tot een groep met een vermoeden, voeg dan het bewijs toe, zoals de beslissing van het OCMW of het attest van de IGO.
- Bent u zelfstandige, voeg dan uw laatste aanslagbiljet toe en een attest van uw boekhouder over het laatste kwartaal.
- Dien de aanvraag in bij het bureau voor juridische bijstand of via een advocaat van de pro-deolijst.
Hoe lang duurt de beslissing en wat als het bureau weigert?
Behalve in dringende gevallen krijgt u de beslissing binnen vijftien dagen na uw aanvraag (artikel 508/15). Het bureau beslist op basis van de stukken, maar u kunt vragen om gehoord te worden. Een aanvraag voor een zaak die kennelijk onontvankelijk of kennelijk ongegrond lijkt, wordt geweigerd, ook als uw inkomen laag genoeg is.
Een weigering moet gemotiveerd zijn en vermelden hoe u in beroep kunt gaan. U kunt binnen een maand na de kennisgeving beroep instellen bij de arbeidsrechtbank (artikel 508/16). Dezelfde regels gelden als het bureau later beslist om de bijstand stop te zetten, bijvoorbeeld omdat u niet langer aan de voorwaarden voldoet.
Betaalt u echt niets aan uw pro-deoadvocaat?
Bij volledige kosteloosheid betaalt u uw advocaat niets. De wet van 6 juli 2016 had een forfaitaire bijdrage per aanstelling en per procedure ingevoerd, maar het Grondwettelijk Hof heeft die bijdragen bij arrest nr. 77/2018 van 21 juni 2018 vernietigd. Ze zijn dus niet meer verschuldigd.
Bij gedeeltelijke kosteloosheid betaalt u wel een eigen bijdrage per aanstelling. Die is gelijk aan het verschil tussen uw inkomen en de grens voor volledige kosteloosheid, met een minimum van 25 € en een maximum van 125 €. De advocaat begint pas te werken zodra hij die bijdrage ontvangen heeft, tenzij hij ervan afziet of u een betalingstermijn toestaat. Een voorbeeld: verdient u als alleenstaande 1.720 € netto per maand, dan ligt u 50 € boven de grens van 1.670 € en bedraagt uw bijdrage 50 €.
Levert de zaak u dankzij de advocaat een bedrag op dat zo groot is dat u bij de aanvraag geen recht op pro deo zou hebben gehad, dan kan de advocaat u met de toestemming van het bureau toch een vergoeding aanrekenen (artikel 508/19ter). Die vergoeding is wettelijk begrensd: ze mag onder meer nooit meer bedragen dan de helft van het ontvangen bedrag, en u moet er minstens 250 € van overhouden.
Wat dekt de rechtsbijstand bovenop de pro-deoadvocaat?
Een pro-deoadvocaat dekt zijn ereloon, niet de kosten van de procedure zelf. Daarvoor bestaat de rechtsbijstand (artikelen 664 en volgende van het Gerechtelijk Wetboek). Die ontslaat u geheel of gedeeltelijk van de registratie-, griffie- en uitgifterechten en de andere kosten van de procedure. U krijgt daarnaast kosteloos de tussenkomst van openbare en ministeriële ambtenaren, zoals een gerechtsdeurwaarder, en in voorkomend geval de bijstand van een technisch adviseur bij een gerechtelijk deskundigenonderzoek.
Voor de rechtsbijstand gelden dezelfde inkomensgrenzen als voor de pro-deoadvocaat. Kreeg u al pro deo van het bureau voor juridische bijstand, dan geldt die beslissing als bewijs dat uw bestaansmiddelen ontoereikend zijn. U vraagt de rechtsbijstand aan bij het bureau voor rechtsbijstand van de rechtbank waar de zaak loopt, of bij de rechter zelf.
In welke situaties vragen mensen vaak een pro-deoadvocaat aan?
Pro deo is niet beperkt tot strafzaken. U kunt er een beroep op doen voor bijna elk juridisch probleem, van een familiezaak tot een conflict met uw verhuurder of werkgever. Of uw zaak kans op slagen heeft, beoordeelt het bureau enkel in die zin dat een kennelijk ongegronde of onontvankelijke vraag geweigerd wordt.
Enkele voorbeelden. Bij een scheiding gaat het vaak over de verblijfsregeling van de kinderen en over alimentatie; wordt het onderhoudsgeld niet betaald, dan kan ook de DAVO een rol spelen. Bij problemen met uw woning denkt u aan huurachterstal of een dreigende uithuiszetting. Op het werk gaat het vaak om een betwist ontslag, de opzegtermijn of een arbeidsongeval. Een weigering van een uitkering, zoals een invaliditeitsuitkering, kan ook voor de arbeidsrechtbank komen.
