De sociale zekerheid in België beschermt u wanneer u minder of geen inkomen meer hebt, bijvoorbeeld door ziekte, werkloosheid of pensioen, en helpt u met kosten zoals die voor kinderen of gezondheidszorg. U betaalt er voortdurend aan mee: via uw loon of, als zelfstandige, via uw sociale bijdragen. U vindt hier welke takken er zijn, hoeveel RSZ u als werknemer betaalt, wat het federale niveau regelt en wat Vlaanderen zelf beslist.
Wat is sociale zekerheid?
Sociale zekerheid is een stelsel van verplichte, onderlinge solidariteit. Wie werkt, betaalt bijdragen op zijn inkomen, en daarmee worden uitkeringen en tegemoetkomingen betaald aan wie ze op dat moment nodig heeft. Het doel is tweeledig: uw inkomen vervangen als u niet kunt werken, en uw uitgaven verlichten voor zaken als gezondheidszorg of het opvoeden van kinderen.
U draagt dus niet bij voor uzelf alleen, maar voor de hele gemeenschap. Wie vandaag gezond is en werkt, betaalt mee voor wie ziek of werkloos is; later kan dat omgekeerd zijn. Naast de bijdragen van werknemers, werkgevers en zelfstandigen wordt de sociale zekerheid ook met overheidsgeld gefinancierd.
Belangrijk om te weten: de sociale zekerheid is iets anders dan de sociale bijstand. Bijstand, zoals de inkomensgarantie voor ouderen (IGO), krijgt u niet op basis van wat u hebt bijgedragen, maar als vangnet wanneer uw inkomen te laag is.
De takken van de sociale zekerheid
Voor werknemers bestaat de sociale zekerheid uit zeven takken. Elke tak dekt een ander risico en heeft zijn eigen organisatie die de uitkeringen regelt. U hoeft niet zelf te kiezen: zodra u als werknemer aan de slag gaat, bent u via het werknemersstelsel verzekerd voor de federale takken.
Sommige takken vervangen uw loon (pensioen, werkloosheid, ziekte), andere geven u een tegemoetkoming in bepaalde kosten (gezondheidszorg, kinderen). Dit zijn de zeven takken:
- Ziekte- en invaliditeitsverzekering: de terugbetaling van geneeskundige verzorging en een uitkering als u arbeidsongeschikt bent, zoals de invaliditeitsuitkering.
- Werkloosheid: een werkloosheidsuitkering van de RVA als u zonder werk valt en aan de voorwaarden voldoet.
- Pensioenen: het rustpensioen en het overlevingspensioen.
- Gezinsbijslagen: traditioneel een tak van de sociale zekerheid, maar intussen overgeheveld naar de gemeenschappen. In Vlaanderen is dat vandaag het Groeipakket.
- Arbeidsongevallen: een ongeval op het werk of op weg van en naar het werk.
- Beroepsziekten: een ziekte die door uw werk is ontstaan.
- Jaarlijkse vakantie: onder meer het vakantiegeld.
Drie stelsels: werknemers, zelfstandigen en ambtenaren
De Belgische sociale zekerheid kent drie stelsels: één voor werknemers, één voor zelfstandigen en één voor ambtenaren. Ze verschillen in hoe u bijdraagt en in welke uitkeringen u krijgt. Een zelfstandige is bijvoorbeeld niet verzekerd tegen werkloosheid zoals een werknemer, maar kan wel een beroep doen op het overbruggingsrecht.
Ambtenaren hebben een aparte regeling. Bij de meeste overheidsdiensten, behalve bij gemeenten en provincies (daar is de RSZ bevoegd), innen en betalen de overheden zelf de bijdragen; de bijdragen voor geneeskundige verzorging gaan wel via de gewone werknemersregeling.
Hoeveel RSZ betaalt u als werknemer?
Als werknemer betaalt u een persoonlijke bijdrage van 13,07 % op uw brutoloon. Uw werkgever houdt die bijdrage in bij elke loonbetaling en stort ze door aan de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ). Daarbovenop betaalt uw werkgever zelf werkgeversbijdragen; die komen niet van uw loon af.
Voor arbeiders wordt de RSZ-bijdrage berekend op 108 % van het brutoloon. Die verhoging met 8 % hangt samen met het vakantiegeld: arbeiders krijgen hun enkel vakantiegeld niet van hun werkgever, maar van de Rijksdienst voor Jaarlijkse Vakantie of van een vakantiefonds. Bedienden betalen dus op 100 % van hun loon, arbeiders op 108 %.
Van brutoloon naar nettoloon gaat het in twee stappen. Eerst gaat de RSZ-bijdrage eraf: dat geeft het belastbaar loon. Daarna houdt de werkgever de bedrijfsvoorheffing in, een voorschot op uw personenbelasting. Wat overblijft, is uw nettoloon. Hebt u een laag loon, dan krijgt u een vermindering van uw persoonlijke bijdrage via de werkbonus, waardoor u netto meer overhoudt.
Sociale bijdragen als zelfstandige
Als zelfstandige betaalt u uw sociale bijdragen per kwartaal aan een sociaal verzekeringsfonds, waarbij u zich moet aansluiten. Het RSVZ (Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen) beheert de sociale zekerheid van de zelfstandigen. De bijdrage wordt berekend op basis van uw beroepsinkomen.
Voor 2026 betaalt u 20,5 % op uw inkomen tot 75.024,54 € en 14,16 % op het deel tussen 75.024,54 € en 110.562,42 €. Boven dat bedrag betaalt u geen bijdragen meer. Begint u als zelfstandige naast uw job, dan gelden andere regels: die leest u in ons artikel over zelfstandige in bijberoep.
Met die bijdragen bouwt u onder meer uw pensioen als zelfstandige op en bent u verzekerd voor gezondheidszorg en voor een uitkering bij ziekte.
Uw ziekenfonds en de ziekteverzekering
Voor de ziekteverzekering moet u aangesloten zijn bij een ziekenfonds (mutualiteit). Het ziekenfonds betaalt uw medische kosten deels terug en betaalt een uitkering uit als u arbeidsongeschikt bent. U kiest zelf bij welk ziekenfonds u zich aansluit. Daarnaast is er de Hulpkas voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (HZIV), een openbare instelling die dezelfde functie vervult als de ziekenfondsen.
Welke prestaties worden terugbetaald en voor welk bedrag, staat in de nomenclatuur van het RIZIV, het federale instituut dat instaat voor de ziekteverzekering. Wat u zelf betaalt, heet het remgeld. Hebt u een laag inkomen of een bepaald statuut, dan kunt u recht hebben op de verhoogde tegemoetkoming: dan betaalt u minder remgeld.
De maximumfactuur
Lopen uw medische kosten hoog op, dan beschermt de maximumfactuur (MAF) u. Hebben de remgelden van uw gezin in een jaar een bepaald plafond bereikt, dan betaalt uw ziekenfonds het remgeld daarboven volledig terug. Hoe hoog dat plafond ligt, hangt meestal af van het inkomen van uw gezin. Heeft uw gezin verhoogde tegemoetkoming, dan geldt een vast plafond, en ook voor kinderen onder 19 jaar ligt het plafond vast.
Federaal of Vlaams: wie regelt wat?
De sociale zekerheid blijft hoofdzakelijk federaal: de regels voor pensioenen, de ziekteverzekering (terugbetaling van medische kosten), werkloosheid, arbeidsongevallen en beroepsziekten gelden in de regel voor heel België. Een aantal onderdelen is intussen wel overgeheveld naar de gemeenschappen en gewesten, zoals de gezinsbijslagen, de preventieve gezondheidszorg en delen van de werkloosheidsverzekering. Daardoor gelden er in Vlaanderen soms andere regels dan in Brussel of Wallonië.
Het bekendste voorbeeld zijn de gezinsbijslagen: in Vlaanderen krijgt u het Groeipakket, met onder meer de schooltoeslag. Daarnaast heeft Vlaanderen een eigen Vlaamse sociale bescherming, met tegemoetkomingen zoals het zorgbudget voor zwaar zorgbehoevenden.
Voor die Vlaamse sociale bescherming betaalt u vanaf het jaar waarin u 26 jaar wordt een jaarlijkse zorgpremie. In 2026 is dat 100 €, of 35 € als u op 1 januari van het voorgaande jaar recht had op de verhoogde tegemoetkoming (voor de zorgpremie van 2026 is dat 1 januari 2025). In Vlaanderen is de aansluiting bij een zorgkas verplicht; in Brussel kunt u kiezen.
Arbeidsongevallen en beroepsziekten
Krijgt u als werknemer een arbeidsongeval, op het werk of op weg van of naar het werk, dan betaalt de arbeidsongevallenverzekeraar van uw werkgever de vergoeding. Werkgevers in de privésector zijn verplicht zo’n verzekering af te sluiten; bij overheidswerkgevers gelden aparte regels. De medische kosten en het loonverlies door het ongeval worden dan vergoed.
Voor beroepsziekten, ziekten die door uw werk zijn ontstaan, kunt u terecht bij Fedris, het Federaal agentschap voor beroepsrisico’s. Fedris houdt ook toezicht op de arbeidsongevallenverzekeraars.
Wie valt onder de Belgische sociale zekerheid?
In de regel valt u onder de sociale zekerheid van het land waar u werkt, ook als u in een ander land woont. Werkt u in België als werknemer of zelfstandige, dan bent u dus hier verzekerd en betaalt u hier uw bijdragen. Binnen Europa zorgen Europese regels ervoor dat u in de regel maar in één land tegelijk verzekerd bent.
Gaat u in het buitenland werken of komt u terug naar België, vraag dan best vooraf na bij uw ziekenfonds en uw werkgever of sociaal verzekeringsfonds wat dat voor uw rechten betekent.
[…] Maatschappelijke Integratie staat in voor die financiering. Het leefloon staat los van de klassieke sociale zekerheid: het is een residuair recht, het laatste vangnet voor wie nergens anders nog […]