Wat te doen bij overlijden van uw partner, een ouder of een kind? Naast het verdriet komt er meteen veel op u af: de aangifte bij de gemeente, de begrafenis, geblokkeerde bankrekeningen, het ziekenfonds en de belastingen. Tegelijk kunt u als nabestaande recht hebben op steun, zoals betaald rouwverlof, een overlevingspensioen of overgangsuitkering en een wezentoeslag in het Groeipakket. Hieronder leest u stap voor stap wat u wanneer regelt en op welke hulp u kunt rekenen. Andere vormen van steun voor gezinnen zetten we apart op een rij.
De eerste stappen: arts, aangifte en begrafenisondernemer
Na een overlijden moet eerst een arts het overlijden vaststellen. Gebeurt het overlijden in het ziekenhuis of in een woonzorgcentrum, dan regelt het personeel dat. Overlijdt iemand thuis, dan belt u de huisarts of de wachtdienst. De arts vult de medische documenten in die nodig zijn voor de aangifte van het overlijden en voor de begrafenis of crematie.
Daarna volgt de aangifte van het overlijden bij de dienst burgerlijke stand van de gemeente waar de persoon overleden is. Meestal doet de begrafenisondernemer dat voor u. De gemeente maakt dan de overlijdensakte op. Van die akte hebt u later uittreksels nodig, onder meer voor de bank en de verzekeraar. Moet u op de kosten letten, vraag de begrafenisondernemer dan vooraf een schriftelijke prijsofferte en bekijk hoe u uw budget in evenwicht houdt.
- Binnen enkele uren: een arts laten komen en een begrafenisondernemer kiezen.
- In de eerste dagen: aangifte bij de gemeente, uw werkgever verwittigen en de begrafenis regelen.
- In de eerste weken: de bank, het ziekenfonds en de verzekeraars verwittigen.
- Binnen enkele maanden: de aangifte van nalatenschap voor de erfbelasting indienen.
Rouwverlof: hoeveel dagen krijgt u van uw werkgever?
Bent u werknemer, dan hebt u bij het overlijden van een naaste recht op klein verlet met behoud van loon. Het aantal dagen hangt af van uw band met de overledene. Bij het overlijden van uw echtgenoot of echtgenote of uw samenwonende partner, of van uw kind of een kind van uw partner, hebt u recht op 10 dagen betaald rouwverlof.
Die 10 dagen bestaan uit 3 dagen die u opneemt tussen de dag van het overlijden en de dag van de begrafenis, plus 7 dagen die u vrij kiest binnen het jaar na het overlijden. Zo kunt u later nog vrij nemen voor de nalatenschap of tijdens de rouwperiode. Voor andere familieleden zijn het minder dagen: kijk na hoeveel klein verlet u per familielid krijgt.
Hebt u een naaste in de laatste levensfase verzorgd, dan zijn er ook aparte verloven, zoals het palliatief verlof en het verlof voor medische bijstand. Rouwverlof staat daar los van: het is een apart recht dat pas bij het overlijden zelf ontstaat.
Geblokkeerde bankrekeningen en het attest van erfopvolging
Zodra de bank van het overlijden op de hoogte is, blokkeert ze de rekeningen en bankkaarten van de overledene. Ook de rekeningen van de langstlevende partner worden geblokkeerd, omdat de bank nog niet weet wie recht heeft op het geld. Vraag de bank daarom snel wat er met lopende domiciliëringen gebeurt.
Om de rekeningen weer vrij te krijgen, hebt u een attest of akte van erfopvolging nodig. In eenvoudige gevallen, namelijk zonder schenking, testament, huwelijkscontract of minderjarige erfgenamen, vraagt u het attest aan bij de FOD Financiën. In de andere gevallen stelt de notaris een akte van erfopvolging op. Welke weg voor u geldt en hoe u de aanvraag indient, vindt u bij het attest van erfopvolging.
Overlevingspensioen of overgangsuitkering voor de partner
Was u getrouwd met de overledene, dan hebt u mogelijk recht op een overlevingspensioen. Dat wordt berekend op basis van de loopbaan van uw overleden echtgenoot of echtgenote, niet van uw eigen loopbaan. Voor werknemers en ambtenaren behandelt de Federale Pensioendienst (FPD) het dossier, voor zelfstandigen het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ). Was uw partner al met pensioen, dan start de pensioendienst de procedure automatisch.
Om het overlevingspensioen te krijgen, moet u bij het overlijden een minimumleeftijd bereikt hebben. Overleed uw echtgenoot of echtgenote in 2026, dan is dat 51 jaar. Die leeftijd stijgt elk jaar met een jaar, tot 55 jaar in 2030. Daarnaast moet u in de regel minstens 1 jaar getrouwd geweest zijn, of in een gelijkgestelde situatie zitten. Alle voorwaarden en bedragen vindt u bij het overlevingspensioen.
Bent u jonger dan die minimumleeftijd, dan kunt u recht hebben op een overgangsuitkering. Bij de FPD (werknemers en ambtenaren) loopt die 18 maanden als u geen kind ten laste hebt, 36 maanden als u enkel kinderen ten laste hebt van 13 jaar of ouder, en 48 maanden als u minstens één kind ten laste hebt jonger dan 13 jaar of met een handicap. Het recht geldt alleen voor de huwelijkspartner: wettelijk of feitelijk samenwonenden hebben er zelf geen recht op. Wat het statuut wel regelt, leest u bij wettelijk samenwonen.
Kinderen: Groeipakket en wezentoeslag
Overlijdt een ouder, dan blijven de kinderen hun Groeipakket ontvangen. Bovenop het basisbedrag krijgt het kind een wezentoeslag, een van de toeslagen van het Groeipakket: 152,54 € per maand als één ouder overleden is en 190,65 € per maand als beide ouders overleden zijn. Die bedragen gelden voor kinderen die sinds 2019 wees zijn geworden.
U hoeft de wezentoeslag niet aan te vragen: het uitbetalingsfonds start hem automatisch, meestal vanaf de maand van het overlijden. Overleed de ouder in het buitenland, bezorg dan zelf de overlijdensakte aan uw uitbetaler. Het overlijden moet ook in het Rijksregister geregistreerd zijn; is dat nog niet zo, dan regelt u dat via de gemeente. Daalt het gezinsinkomen sterk, neem dan contact op met uw uitbetaler voor de sociale toeslag, die afhangt van het gezinsinkomen en het aantal kinderen. Ook voor alleenstaande ouders bestaat er extra steun.
Ziekenfonds, pensioen en lopende uitkeringen van de overledene
Verwittig het ziekenfonds van de overledene en vraag wat er gebeurt met tegemoetkomingen die nog openstaan. Was de overledene bij u ingeschreven als persoon ten laste, of was u bij hem of haar ten laste, laat dan ook uw eigen inschrijving bij het ziekenfonds nakijken.
Kreeg de overledene een pensioen, dan gaat het pensioen van de maand van het overlijden naar de rechthebbenden. De samenwonende huwelijkspartner heeft er altijd recht op; anders gaat de Pensioendienst na wie er recht op heeft. Wanneer pensioenen gestort worden, vindt u bij de uitbetalingsdata van het pensioen. Kreeg de overledene een ander vervangingsinkomen, zoals een werkloosheidsuitkering of ziekte-uitkering, verwittig dan de instelling die het betaalde.
Erfbelasting: de aangifte van nalatenschap
Erft u van iemand met fiscale woonplaats in het Vlaamse Gewest, dan dient u samen met de andere erfgenamen een aangifte van nalatenschap in bij de Vlaamse Belastingdienst. Die aangifte vermeldt wat de overledene bezat en wie wat erft. Op basis daarvan berekent de Vlaamse Belastingdienst de erfbelasting.
De termijn is kort: overleed de persoon in België, dan hebt u 4 maanden om de aangifte in te dienen. Bij een overlijden in een ander land van de Europese Economische Ruimte (EER) is dat 5 maanden, buiten de EER 6 maanden. Woonde u met de overledene samen in de gezinswoning, dan betaalt u als langstlevende partner daarop in de regel geen erfbelasting. Dat geldt voor echtgenoten, wettelijk samenwonenden en feitelijk samenwonenden die minstens 3 jaar samenwoonden. U vraagt die vrijstelling aan in de aangifte van nalatenschap.
Zit er een woning in de erfenis, denk dan ook aan de onroerende voorheffing en aan de notariskosten als u de woning later verkoopt of verdeelt.
De laatste belastingaangifte van de overledene
Ook na het overlijden moeten de erfgenamen nog de aangifte in de personenbelasting van de overledene indienen, tijdens de gewone indieningsperiode. Dat is een taak die makkelijk vergeten wordt in de drukte na een overlijden.
Spreek met de andere erfgenamen goed af wie de aangifte indient, en bewaar de documenten over de inkomsten van de overledene. Hebt u vragen over een terugbetaling of een openstaande belasting, neem dan contact op met de FOD Financiën. Hoe u de aangifte zelf invult, ziet u bij de belastingaangifte.
Schulden in de erfenis of te weinig geld om rond te komen
Een erfgenaam neemt niet alleen de bezittingen over, maar ook de schulden van de overledene. Zijn er meer schulden dan bezittingen, dan kunt u de nalatenschap verwerpen via een verklaring bij een notaris. U kunt de nalatenschap ook aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving: de notaris maakt dan een inventaris op en u bent niet aansprakelijk voor meer dan wat u erft. Overleg altijd met een notaris voordat u de erfenis aanvaardt of verwerpt.
Valt uw inkomen weg na het overlijden en komt u niet meer rond, dan kunt u terecht bij het OCMW of Sociaal Huis van uw gemeente. Het OCMW bekijkt of u recht hebt op een leefloon of op andere financiële hulp. Hebt u de pensioenleeftijd bereikt en is uw pensioen te laag, kijk dan na of u recht hebt op de inkomensgarantie voor ouderen (IGO). Bij problemen met afbetalingen helpt een dienst voor schuldbemiddeling.
Checklist: wie moet u verwittigen na een overlijden?
De Pensioendienst en het uitbetalingsfonds van het Groeipakket worden meestal automatisch op de hoogte gebracht. De bank, de verzekeraars, het ziekenfonds, uw werkgever en de leveranciers van energie en internet verwittigt u zelf. Houd daarom een lijst bij van wie u al verwittigd hebt.
Zo voorkomt u dat abonnementen en domiciliëringen gewoon doorlopen of dat u een recht misloopt. De tabel hieronder geeft een overzicht van de belangrijkste instellingen en van wat u bij elk van hen regelt.
| Wie verwittigen | Wat u regelt |
| Uw werkgever | Rouwverlof of klein verlet aanvragen |
| Werkgever van de overledene | Laatste loon en afrekening voor de erfgenamen |
| Bank | Geblokkeerde rekeningen, dringende uitgaven, attest van erfopvolging |
| Ziekenfonds | Openstaande tegemoetkomingen en uw eigen inschrijving |
| FPD of RSVZ | Overlevingspensioen of overgangsuitkering (meestal automatisch op de hoogte) |
| Uitbetalingsfonds Groeipakket | Wezentoeslag (automatisch) en sociale toeslag bij een lager inkomen |
| Vlaamse Belastingdienst | Aangifte van nalatenschap voor de erfbelasting |
| Verzekeraars en leveranciers | Levensverzekering, energie, internet en abonnementen |
Waar vindt u hulp bij al die stappen?
U hoeft niet alles alleen te doen. De begrafenisondernemer neemt een groot deel van de eerste formaliteiten op zich, de notaris helpt bij een ingewikkelde erfenis en het Sociaal Huis van uw gemeente kan u wegwijs maken in de steun waarop u recht hebt. Hebt u juridisch advies nodig en een laag inkomen, dan kunt u een pro-deoadvocaat aanvragen.
Neem ook de tijd om na te gaan wat er voor uw gezin verandert. Daalt het inkomen, dan kunt u mogelijk aanspraak maken op de verhoogde tegemoetkoming van het ziekenfonds, een huurpremie of het sociaal energietarief. Die steun wordt niet altijd automatisch toegekend: vraag ernaar bij het ziekenfonds of bij het Sociaal Huis.
