VAPZ in 2026: maximumbedragen, fiscaal voordeel en uitbetaling van het vrij aanvullend pensioen voor zelfstandigen

Het VAPZ, voluit het vrij aanvullend pensioen voor zelfstandigen, is een extra pensioen dat u als zelfstandige zelf opbouwt bovenop uw wettelijk pensioen. Uw bijdrage is volledig fiscaal aftrekbaar als beroepskost, op voorwaarde dat u de sociale bijdragen die in dat jaar opeisbaar werden, in datzelfde jaar effectief en volledig betaalt. In 2026 mag u maximaal 8,50 % van uw inkomen storten in een gewoon VAPZ, met een plafond van 4.251,39 €. Hieronder leest u wie een VAPZ mag afsluiten, hoeveel u kunt storten en hoe het kapitaal later wordt belast. Meer over uw rechten na uw loopbaan vindt u bij onze steun voor senioren.

Wat is het VAPZ?

Het vrij aanvullend pensioen voor zelfstandigen (VAPZ) is een pensioen dat u vrijwillig opbouwt naast het pensioen als zelfstandige dat u via de sociale zekerheid krijgt. Het wordt uitbetaald bovenop uw wettelijk pensioen, in de vorm van een kapitaal of een lijfrente. Het VAPZ hoort bij de zogenaamde tweede pijler: het pensioen dat u via uw beroepsactiviteit opbouwt.

U beslist zelf of u meedoet en hoeveel u stort, binnen een wettelijk maximum. Zo bepaalt u zelf hoeveel u bovenop uw wettelijk pensioen opzijzet. Hoe uw wettelijk pensioen tot stand komt, leest u in ons artikel over pensioen berekenen. Het VAPZ laat u dat aanvullen, met belastingvoordeel tijdens uw loopbaan.

Er bestaan twee soorten:

• Gewoon VAPZ: u bouwt enkel een aanvullend pensioen op.
• Sociaal VAPZ: u bouwt een aanvullend pensioen op en krijgt daarbovenop extra bescherming bij arbeidsongeschiktheid, invaliditeit en moederschap.

Wie kan een VAPZ afsluiten?

Een VAPZ staat in de eerste plaats open voor zelfstandigen in hoofdberoep en voor meewerkende echtgenoten in het maxistatuut. Bent u zelfstandig gestart, dan kunt u dus van bij het begin een contract afsluiten, zolang u bij een socialeverzekeringsfonds bent aangesloten en sociale bijdragen betaalt.

Ook als zelfstandige in bijberoep kunt u een VAPZ opbouwen, maar dan geldt een extra voorwaarde. Uw geherwaardeerde inkomen van drie jaar geleden moet minstens gelijk zijn aan de drempel vanaf welke een zelfstandige in bijberoep sociale bijdragen verschuldigd is. In 2026 is dat 1.922,16 €. Bent u nog geen drie volledige kalenderjaren zelfstandig in bijberoep, dan mag u ook storten als u sociale bijdragen betaalt op die drempel of op een hoger geschat inkomen.

Twijfelt u of u in aanmerking komt, bijvoorbeeld omdat u naast uw zelfstandige activiteit ook een andere activiteit of uitkering hebt? Vraag het dan na bij uw socialeverzekeringsfonds: dat kent uw bijdragen en weet of u een VAPZ mag afsluiten.

Hoeveel mag u in een VAPZ storten in 2026?

Uw VAPZ-bijdrage is een percentage van uw beroepsinkomen, met een absoluut maximum. Het inkomen waarop dat percentage wordt berekend, is het inkomen waarop uw voorlopige sociale bijdragen worden berekend. Voor 2026 is dat in de regel uw netto belastbaar beroepsinkomen van aanslagjaar 2024, geherwaardeerd met de breuk 676,50/630,85.

Sinds oktober 2026 liggen de percentages hoger: 8,50 % in plaats van 8,17 % voor een gewoon VAPZ. De hogere maxima gelden voor de aftrek van 2026. U kunt dit jaar dus meer aftrekken dan de maxima van 4.086,34 € (gewoon VAPZ) en 4.701,54 € (sociaal VAPZ) die eerder golden.

Voorbeeld: u had in aanslagjaar 2024 een netto belastbaar beroepsinkomen van 30.000 €. Geherwaardeerd wordt dat ongeveer 32.170 €. In een gewoon VAPZ mag u in 2026 dan tot ongeveer 2.734 € storten (8,50 %), in een sociaal VAPZ tot ongeveer 3.146 € (9,78 %). Dat zijn afgeronde bedragen: het exacte maximum krijgt u van uw socialeverzekeringsfonds of uw pensioeninstelling.

U hoeft niet het maximum te storten. U kiest zelf een bedrag binnen die grens, want de bijdrage is vrijwillig. Of u het bedrag later kunt aanpassen, hangt af van uw contract: vraag het na bij uw socialeverzekeringsfonds of uw verzekeraar.

Gewoon of sociaal VAPZ: wat is het verschil?

Bij een gewoon VAPZ gaat uw volledige bijdrage naar de opbouw van uw aanvullend pensioen. Het is de eenvoudigste vorm: wat u stort, groeit aan tot uw pensioen en wordt dan als kapitaal of rente uitbetaald.

Bij een sociaal VAPZ is aan het contract een solidariteitsstelsel verbonden. Naast de pensioenopbouw krijgt u extra bescherming als u ziek wordt en niet kunt werken, als u in invaliditeit terechtkomt of bij moederschap. Het maximum ligt ook hoger: 9,78 % van uw inkomen, met een plafond van 4.891,60 €. Wordt u arbeidsongeschikt, dan kunt u naast uw ziekte-uitkering als zelfstandige dus op die extra bescherming rekenen.

Welke vorm het best bij u past, hangt af van uw situatie. Hebt u al een aparte verzekering tegen inkomensverlies, dan volstaat een gewoon VAPZ misschien. Wilt u een vangnet voor periodes van arbeidsongeschiktheid of een zwangerschap, dan biedt het sociaal VAPZ meer. Vraag in elk geval de voorwaarden van de extra bescherming op bij uw pensioeninstelling, want die verschillen per contract.

Welk fiscaal voordeel levert het VAPZ op?

Uw VAPZ-bijdragen zijn volledig aftrekbaar als beroepskost. Ze verminderen dus uw belastbaar beroepsinkomen, en daardoor betaalt u minder personenbelasting. Omdat u aftrekt tegen uw hoogste belastingschijf, is het voordeel groter naarmate uw inkomen hoger ligt.

Er is wel een harde voorwaarde: u moet alle sociale bijdragen die in dat jaar opeisbaar werden, ook effectief en volledig in datzelfde jaar betaald hebben. Hebt u die bijdragen niet volledig in datzelfde jaar betaald, dan verliest u voor dat jaar de aftrek van uw VAPZ-bijdrage. Uw bijdragen geeft u aan in uw belastingaangifte; het resultaat ziet u op uw aanslagbiljet.

Op de VAPZ-bijdragen zelf betaalt u geen premietaks. Bij pensioensparen werkt het fiscale voordeel anders: daar krijgt u een belastingvermindering in plaats van een aftrek als beroepskost.

Hoe sluit u een VAPZ af?

U kunt een VAPZ op twee manieren afsluiten. De eerste is via uw socialeverzekeringsfonds: u betaalt uw bijdrage aan het fonds en het fonds stort ze door naar een verzekeringsinstelling. De tweede is rechtstreeks bij een verzekeraar of pensioeninstelling, zonder tussenkomst van het fonds.

In beide gevallen sluit u een contract af waarin staat hoeveel u stort, of het om een gewoon of een sociaal VAPZ gaat en hoe het kapitaal later wordt uitbetaald. Lees de informatiefiche aandachtig voordat u tekent, en vergelijk de kosten en het rendement. Start u vanuit een werkloosheidsuitkering als zelfstandige in bijberoep, bijvoorbeeld met de springplank naar zelfstandige, vraag dan eerst bij uw socialeverzekeringsfonds na of een VAPZ voor uw situatie mogelijk is.

1. Kijk na of u in orde bent met uw sociale bijdragen.
2. Vraag uw maximale bijdrage op bij uw socialeverzekeringsfonds.
3. Kies tussen een gewoon en een sociaal VAPZ.
4. Sluit het contract af via uw fonds of rechtstreeks bij een pensioeninstelling.
5. Stort uw bijdrage vóór het einde van het jaar en bewaar het attest voor uw belastingaangifte.

Wanneer en hoe wordt uw VAPZ uitbetaald?

Uw VAPZ wordt uitbetaald bovenop uw wettelijk pensioen, als kapitaal of als lijfrente; meestal is dat een kapitaal. Uw VAPZ wordt in de regel automatisch uitbetaald wanneer u met wettelijk pensioen gaat: zodra u uw pensioen aanvraagt, wordt uw pensioeninstelling daarvan verwittigd en neemt ze contact met u op om de uitbetaling te regelen. Vóór uw pensionering kunt u uw VAPZ in de regel niet opvragen, ook niet als uw contract een pensioenleeftijd van 60 jaar vermeldt. Wanneer u met pensioen kunt gaan, hangt af van uw pensioenleeftijd of van de voorwaarden voor vervroegd pensioen. Uw pensioen zelf vraagt u aan zoals uitgelegd in ons artikel over pensioen aanvragen.

Bij een uitbetaling in kapitaal houdt de pensioeninstelling eerst een RIZIV-bijdrage van 3,55 % en een solidariteitsbijdrage tussen 0 % en 2 % in. Het kapitaal wordt daarna niet in één keer belast, maar gespreid via een fictieve rente: gedurende een aantal jaar telt een percentage van het kapitaal mee bij uw andere inkomsten.

Blijft u effectief actief tot de wettelijke pensioenleeftijd, of tot u de voorwaarden voor een volledige loopbaan vervult, dan wordt slechts 80 % van het kapitaal omgezet in een fictieve rente. De overige 20 % wordt dan niet belast. Krijgt u een lijfrente in plaats van een kapitaal, dan geeft u die rente elk jaar aan en wordt ze belast aan het progressieve tarief van de personenbelasting.

VAPZ, pensioensparen en uw wettelijk pensioen samen

Het VAPZ is niet de enige manier om extra pensioen op te bouwen. Daarnaast kunt u als particulier ook aan pensioensparen doen, de zogenaamde derde pijler. Het VAPZ en pensioensparen hebben elk hun eigen fiscale regeling.

Het grote verschil zit in het voordeel. Een VAPZ-bijdrage trekt u af als beroepskost, terwijl pensioensparen recht geeft op een belastingvermindering. Welke combinatie voor u het meest oplevert, hangt af van uw inkomen en uw belastingschijf. Wilt u later naast uw pensioen blijven werken, lees dan ook wat de regels zijn voor bijverdienen met pensioen.

Een overzicht van uw opgebouwde pensioenrechten, wettelijk en aanvullend, vindt u online via MyPension. Zo ziet u ook hoeveel u al via uw VAPZ hebt opgebouwd; die gegevens worden elk jaar begin september bijgewerkt.

Andere steun voor zelfstandigen

Het VAPZ beschermt uw inkomen na uw loopbaan, maar als zelfstandige hebt u ook tijdens uw loopbaan recht op steun. Valt uw activiteit stil door een faillissement of een gedwongen stopzetting, dan kunt u een beroep doen op het overbruggingsrecht. Krijgt u een kind, dan kunt u als zelfstandige ook ouderschapsverlof voor zelfstandigen opnemen.

Hebt u een gezin, dan kunt u bovendien rekenen op het Groeipakket, ongeacht of u werknemer of zelfstandige bent. Meer over de bescherming die de sociale zekerheid biedt, leest u in ons artikel over de sociale zekerheid in België.